Сауда қаржыландыруы

Қазіргі таңдағы халықаралық сауда-саттық маңызын қайта бағалау күрделі. Кең мағынасында, әлемдік экономиканың дамуында халықаралық сауданың маңызы төмендемейді, бұл үдеріске елдер, жеке аймақтар, трансұлттық компаниялар, ірі, орта және шағын бизнес өкілдері, жеке кәсіпкерлер және сондай-ақ, банктер ілінуі мүмкін.

Сауда қаржыландыруы банктік өз клиенттерінің ішкіэкономикалық қызметтерін қысқа және, мүмкіндігінше, ұзақ мерзімді несиелік капитал тарту жолымен қаржыландыру түсінігін береді.

Банктер, әдетте өз клиенттеріне сауда мәмілелерін өз қаражаттары есебінен және шетел банктерінің несиелік желілері арқылы қаржыландыруды ұсынады. Бұл мақсатта банктер халықаралық келісім-шарттар бойынша есептерін құжаттамалық аккредитивтер мен банктік кепілдіктерді пайдалану арқылы құрылымдайды.

Әдетте шетел банктері несиелік желілерінің талаптары, қолданылуы клиент бизнесінің тиімді дамуына жағдай жасайтын тартымды банк өнімдерін клиенттерге ұсынуға мүмкіндік беретін тым арзан шетелдік қорларды пайдалануды жорамалдайды.

Сауда қаржыландыруын пайдаланудың негізгі артықшылықтары болып:

• қарапайым несиелеуге қарағанда клиентке арналған қорлардың аса төмен құны;
• қарапайым несиелеуге қарағанда қаржыландыруды аса ұзақ мерзімге алудың мүмкіндігі;
• есептемелердің құжаттамалық үлгілері – аккредитивтер мен кепілдіктерді қолдану арқылы ішкісаудалық мәмілелер бойынша қауіптерді азайту.

Халықаралық сауда-саттықтың негізгі қауіптілігі

Төленбеу қауіптілігі

Экспорттаушы өз серіктесінің (сатып алушы) несиелік мүмкіндігін дәл бағаламауы мүмкін. Ол, сондай-ақ сатып алушы елдің жергілікті реттеуі жөнінде хабары болмауы мүмкін.

Тауар жеткізілмеу қауіптілігі

Сатып алушы өз серіктесінің (сатушы) шынайысыздығынан жапа шегуі мүмкін.

Елдік қауіптілік (саяси қауіптілік)

Қаржылық реттеу, басқа үкіметтік шектеулер, саяси тұрақсыздық, ұлттық нәубет, әскери іс-қимылдардың орын алуы.

Төлем тәсілдері

І. Алдын ала төлеу

Сатып алушы Сатушыға төлемді тауар жөнелтуден бұрын жүргізеді. Әдетте сұранысы жоғары, ұсынысы шектеулі тауарда қолданылады.

Сатушы үшін артықшылықтар:

• тауарды жөнелткенге дейін төлемді алады (Сатып алушының несиелік мүмкіндігіне байланысты емес);
• жөнелткенге дейін төлем алынғандықтан, сатуды қаржыландырмауы керек;
• айналым капиталы алынбайды;
• Сатып алушы елдің елдік (саяси) қауіптілігіне ұшырамайды.

Сатып алушы үшін кемшіліктер:

• тауарға бақылау жоқ;
• айналым капиталы пайдаланылады (алдын ала төлем үшін несие керек болуы мүмкін);
• келісім-шарт талаптарын орындамаған жағдайда – Сатушы еліндегі соттық іс жүргізулер.

ІІ. Ашық шот

Тауарға төлем, ол Сатып алушыға жеткеннен кейін алынады. Жөнелтілім құжаттары Сатушыдан Сатып алушыға тікелей барады.

Сатып алушы үшін артықшылықтар:

• төлем мерзіміне дейін келісілген уақытқа несие алады;
• төлем жүргізгенге дейін тауарды тексере алады;
• төлем тауар алынғаннан кейін және сатудан кейін жүргізілгендіктен, банктен қаржыландыру алу мүмкіндігі төмендейді.

Сатушы үшін кемшіліктер:

• төлем кепілдігі жоқ;
• тауарға бақылау жоқ;
• тауар төлем алынғанға дейін жөнелтілгендіктен, айналым капиталы пайдаланылады;
• Сатып алушы елдің елдік (саяси) қауіптілігіне ұшырайды.

ІІІ. Құжаттамалық инкассо

Керекті құжаттарды беруге қарсы төлемді банк арқылы алу.

Сатушы үшін кемшіліктер:

• Сатып алушының тауар төлеміне уәдесі оның қаржылық жағдайына байланысты;
• Сатып алушы төлемді қаржылық заңнаманың жаңартылу себебіне және басқа шектеулерге байланысты жүргізе алмайды;
• Сатып алушы төлем жүргізбеген жағдайда, Сатушы тауарды қайтарып алу мен жинақтауды ұйымдастыруы керек.

Сатып алушы үшін кемшіліктер:

• Сатып алушы тауарды тексергенге дейін төлеуі немесе төлеуге келісімін беруі керек;
• Сатып алушы вексельді төлеуден немесе акцептеуден бас тартқан жағдайда, Сатушы төлем немесе акцепт жүргізілмегенге наразылық білдіруі мүмкін; наразылық білдіру Сатып алушының қаржылық беделіне нұқсан келтіруі мүмкін.

Көрсетілген қауіптіліктер мен кемшіліктерді есептеулердің аккредитивтер мен кепілдіктер құжаттамалық үлгілерімен азайтуға немесе жоюға болады.

Аккредитив

Аккредитив дегеніміз – бұл банк-эмитентінің Сатушыға (Бенефициарға) Аккредитив шарттарына сәйкес құжаттарын мерзімінде көрсеткенінде белгілі бір соманы төлейтін міндеті. Аккредитив негізделуіне қарай келісім-шарттан бөлек мәміле болып табылады. Банктер, аккредитивте мұндай келісім-шартқа сілтеме жасалған жағдайда да, бұл келісім-шарттармен еш байланып қалмайды.

«ҚҰЖАТТАМАЛАНҒАН аккредитив»: банктер тауармен емес құжаттармен жұмыс жасайды. Тәжірибеде бұл, төлемдік міндеттемелер ҚҰЖАТТАРДЫ көрсетуге негізделгенін білдіреді.

Халықаралық сауда-саттықта аккредитивтер 2007 жылғы түзету бойынша UCP 600 «Құжаттамалық аккредитивтер бойынша сәкестендірілген тәртіптер мен ережелеріне» (Халықаралық Сауда Палатасының №600 жарияланымы) бағынады. Бұл Ережелер өз күшіне 01.07.2007ж. енді.

Артықшылықтар:

• Аккредитив шарттарын орындағандағы төлем кепілдігі;
• Керекті құжаттарды көрсеткен жағдайда ғана төлем жүргізудің кепілдігі;
• Сенімділік аз болған жағдайдағы төлем шарттарының икемділігі;
• Халықаралық құқықтық сенімділіктің жоғарғы деңгейі (Құжаттамалық аккредитивтер бойынша сәкестендірілген тәртіптер мен ережелер беделді халықаралық ұйымдармен жасалып, бүкіл әлемде мойындалған).

Кемшіліктері:

• Алаяқтық қауіптілігі;

Тараптар - аккредитив қатысушылары

• Аппликант – (Бұйрық беруші/Арыз беруші) аккредитив нұсқауы ашылып жатқан тарап; импортшы
• Банк-эмитент – аккредитив ашып жатқан және тиісті құжаттармен мерзімінде төлем жасау міндеттемелерін беруші банк
• Бенефициар – аккредитив ашылған тарап; экспортшы
• Авизолаушы банк – банк-эмитенттің өтініші бойынша бенефициарға аккредитив шарттарын авизолайтын (хабарлайтын) банк
• Растаушы банк – банк-эмитент өтініші бойынша аккредитивке өз растауын қосатын банк

Аккредитив үлгiлерi

Қайтарылып алынатын аккредитив

Бенефициарға алдын ала хабарлаусыз банк-эмитентпен өзгеруі немесе күшін жою мүмкін. Банк-эмитенттің мықты төлем міндеттемелері болмайды.

Қайтарылып алынбайтын аккредитив

• Расталмаған

Бенефициарда аккредитив бойынша тек банк-эмитенттің төлем міндеттемелері болады.

• Расталған

Банк-эмитент міндеттемесімен қатар бенефициардың расталған банкке мықты төлем міндеттемесі болады

АККРЕДИТИВ ТҮРЛЕРІ

• (Payment at Sight) ұсынысы бойынша аккредитив төлемі құжаттарды көрсеткен жағдайда құжаттарда айтылған соманы алуды жобалайды
• (Deferred payment) төлемі кейінге шегерілген аккредитив

Тараптар – аккредитив катысушылары арасында келісіммен төлем уақыты келген жағдайда құжаттарда көрсетілген соманы алу

• (By acceptance) акцепт тратты қарастыратын аккредитив,

уәкілетті банкпен акцепт траттарды (векселдер) және траттардың (векселдер) сонда көрсетілген сомасын мерзімінде төлеуді қарастырады

• (By negotiation) негоциация жолымен орындалатын аккредитив,

уәкілетті банкпен траттарды (векселдерді) және/немесе құжаттарды сатып алуды және банк-эмитенттен өтемін алғанша бенефициарға аванс төлеуді қарастырады

• (Red clause LC) «қызыл ескертпелі» аккредитив

Бенефициарға, ол жөнелтілім құжаттарын көрсеткендегі арнайы «қызыл ескертпелі» аккредитив шарты болғанда, сома бөлігінің авансын төлеуді қарастырады

• (Revolving LC) жаңартпалы аккредитиві

келісім-шарттағы кесте бойынша анықталатын тауардың тұрақты жеткізілімін есептеуде қолданылатын жаңартылған аккредитив

• (Standby LC) (резервтік аккредитив) «стенд бай» аккредитиві

кепілдікпен ұқсастығы болғандықтан құрал ретінде қолданылады

• (Transferable) (трансферабелді) аудармалы аккредитив,

бенефициардың («бірінші бенефициар») өтініші бойынша басқа бенефициарға («екінші бенефициарға») толығымен немесе жарым-жартылай берілуі мүмкін

Аккредитив шығаруға керекті негізгі құжаттар:

1. Аккредитив шығарылатын несиелік желіні рәсімдеуге керекті құжаттар

2. Тауардың жеткізілу, қызмет көрсету, жұмыс орындалуының келісімі (шарты)

3. Аккредитивті қызмет көрсету келісімі

4. Аккредитив ашуға өтініш

БАНКТІК КЕПІЛДІК

Банктік кепілдік – бұл Банктің Бенефициар пайдасына төленуге жататын, соңғысының төленген немесе төленбегені жөнінде жазбаша талаптарын кепілдікте көрсетілген құжаттарын, белгілі бір жағдайлар туындаған жағдайда (Принципиал Бенефициар алдындағы өз міндеттемелерін орындамайды) көрсетуі бойынша жазбаша міндеттемесі.

Банктік кепілдіктер, тәртіп бойынша, кепілдіктердің бірінші талабы бойынша Сәйкестендірілген ережелерімен (Uniform Rules for Demand Guarantees, ISS Publication 458) реттеледі немесе Банк – кепіл елінің ұлттық заңнамасына бағынады.

Артықшылықтары:

• Үлгілерінің алуан түрлілігі мен икемділігі
• Қолданысының кең ауқымдылығы

Кемшіліктері

• Банк – кепілдің әрекет ету жеріндегі құқығы қолданылады
• Заңсыз қолданылу қауіптілігі

Тараптар – кепілдікке қатысушылар

• Принципиал – нұсқауымен және есебімен кепілдік шығарылатын тарап
• Банк – кепіл – кепілдік шығаратын банк
• Авизолаушы банк – бенефициарға кепілдікті авизолау (өткізіп беру) қызметін атқарушы банк
• Бенефициар – кепілдік пайдасына шешілетін тарап

Халықаралық тәжірибеде көбіне кепілдіктің мынадай түрлері қолданылады:

• (Payment Guarantee) төлем кепілдігі

Тәртіп бойынша, сатушының келісілген мерзім ішіндегі шарттағы төлем құны бөлігінің сатып алушыдан талабын қамтамасыз етеді

• (Advance Payment Guarantee) аванстық төлем кепілдігі

Шарт талаптарын бұзған жағдайдағы сатушы алған аванстық төлем сомасын қайтаруды қарастырады

• (Performance Bond) орындау кепілдігі

Жеткізілуі немесе қызмет көрсетілуі шарт бойынша және уақытылы болуын қамтамасыз етуге арналған

• (Tender guarantee немесе Bid Bond) тендерлік кепілдік

Тендерге (конкурсқа) қатысу үшін қолданылады

Аккредитив шығаруға керекті негізгі құжаттар:

• Аккредитив шығарылатын несиелік желіні рәсімдеуге керекті құжаттар
• Тауардың жеткізілу, қызмет көрсету, жұмыс орындалуының келісімі (шарты)
• Банктік кепілдік беру жөніндегі келісім

«Delta Bank» АҚ-ның қызметкерлері Сіздерге төлемнің оңтайлы жолын таңдау жөнінде ұсынысын беруге қуанышты, сондай-ақ тауар жеткізу, қызмет көрсету келісімін (шартын) жасасу кезіндегі Сіздің көзқарастарыңызды барынша қорғайтын төлем талаптарын рәсімдеуге көмектеседі.

Сіздерге, құжаттамалық аккредитивтер және банктік кепілдіктер бойынша Тарифтермен танысуды ұсынамыз

  Delta Bank АҚ филиалдарының заңды тұлғаларға көрсететін қызметтерінің тарифтері

  Delta Bank АҚ филиалдарының көрсететін қосымша қызметтері

Қаржылық институттармен жұмыс Басқармасының телефоны +7 (727) 244 85 48.